Toegankelijkheidsplicht: wie maken de regels en wie controleert?

13 sep 2021

Main content

Om te voldoen aan de wettelijke verplichting rond digitale toegankelijkheid moet je als overheidsinstantie zorgen dat je websites en apps voldoen aan de toegankelijkheidseisen (WCAG 2.1). Ook moet je jaarlijks een verklaring afgeven over de vorderingen. Maar wie bepalen eigenlijk de regels hiervoor en wie controleren of ze worden nageleefd?

Controle

Als je claimt dat een website of app geheel of gedeeltelijk voldoet aan de toegankelijkheidseisen, moet je dit onderbouwen met een volledig toegankelijkheidsonderzoek. De resultaten daarvan publiceer je in je verklaring, via een directe link naar het onderzoeksrapport. Logius controleert bij elke nieuwe of aangepaste verklaring of het onderzoeksrapport voldoet aan een aantal controlekenmerken. Klopt er iets niet? Dan verzoekt Logius je om het aan te passen.

Als alles in orde is, krijgt een verklaring de annotatie 'Onderbouwing toereikend'. Dat betekent nog niet dat een organisatie daadwerkelijk aan de wettelijke verplichting voldoet. Want dát is iets dat alleen door een toezichthouder kan worden bepaald.

Toezicht

De check door Logius is dus géén inhoudelijke controle. Pas als een verklaring door deze eerste check komt kan een toezichthouder de kwaliteit van de verklaring en de onderbouwing inhoudelijk toetsen. Het toezicht op het naleven van de toegankelijkheidseisen is opgenomen in het wetsvoorstel Digitale Overheid, dat de definitieve grondslag gaat leveren voor het Besluit digitale toegankelijkheid overheid.

Bestuursorganen met een toezichthoudende rol binnen een bestuurslaag controleren of de organisatie de wettelijke verplichting naleeft. De gemeenteraad houdt bijvoorbeeld toezicht op de toegankelijkheid van de websites en apps van de gemeente. Via interbestuurlijk toezicht door een hogere overheidsinstantie wordt gecontroleerd of het horizontaal toezicht voldoende effectief is. Dit wordt ook wel verticaal toezicht genoemd. Het interbestuurlijk toezicht wordt uitgevoerd door provincies en ministeries.

Wie maken de regels?

Je weet nu dat Logius alleen op vormkenmerken controleert, en een toezichthouder bepaalt of je als organisatie daadwerkelijk de wet naleeft. Maar op basis van welke regelgeving vinden deze controles plaats?

Wettelijk kader

De wettelijke afspraken rond digitale toegankelijkheid van overheidswebsites en -apps zijn vastgelegd in het Besluit digitale toegankelijkheid overheid. Dit besluit is een omzetting van de Europese Richtlijn ​​over webtoegankelijkheid bij de overheid die in 2016 is vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad.

Toegankelijkheidseisen

Voor de toegankelijkheidseisen verwijst het Besluit naar de Europese inkoopstandaard EN 301 549 van ETSI. Daarin wordt weer verwezen naar de Richtlijnen voor de Toegankelijkheid van Webcontent (WCAG) van het W3C. Deze verwijzing is dynamisch. Als er nieuwe (versies van) standaarden worden ontwikkeld kunnen die opgenomen worden in EN 301 549. Op dit moment moet voldaan worden aan WCAG 2.1 niveau A en AA.

Als je wilt vaststellen of een website of app voldoet aan deze eisen, moet je een toegankelijkheidsonderzoek (laten) uitvoeren. Het W3C heeft hiervoor een methode ontwikkeld: WCAG-EM. Deze methode helpt je bij een volledige en juiste onderbouwing van een toegankelijkheidsclaim. De meeste inspectiebureaus maken gebruik van deze methode. Je mag ook andere methoden gebruiken, zolang ze openbaar zijn en goed gedocumenteerd. Je kunt een onderzoek ook zelf uitvoeren, maar bedenk wel dat het specialistenwerk is.

Eisen aan de verklaring

Voor de toegankelijkheidsverklaring is van rijkswege een model beschikbaar gesteld. Dit bevat alle eisen die gesteld worden aan een verklaring. Bijvoorbeeld dat je een toegankelijkheidsclaim moet onderbouwen met een gedegen onderzoek. En ook dat je verklaring altijd up-to-date moet zijn. Het model is gebaseerd op een Europees uitvoeringsbesluit en valt onder verantwoordelijkheid van de staatssecretaris. Voor het invullen van een verklaring is een invulassistent beschikbaar. Als je deze tool gebruikt dan voldoe je over het algemeen aan de gestelde eisen.

En als je niet voldoet?

Er is geen geldelijke boete of straf, maar wel een bestuurlijk risico voor verantwoordelijke bestuurders als ze geen maatregelen nemen om grip te krijgen op digitale toegankelijkheid of geen deugdelijke verklaring publiceren voor toezichthouders. Ook kan het niet voldoen aan wetgeving leiden tot negatieve pers en reacties van belangengroepen.